Przeskocz do treści

NOWE OBIEKTY W WOJEWÓDZKIEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Zarządzeniem z dnia 19.08.2020 roku, prof. Małgorzata Dajnowicz podlaska konserwator zabytków, włączyła do wojewódzkiej ewidencji zabytków cztery obiekty z terenu Białegostoku - kamienicę przy ul. Lipowej 1, kamienicę przy ul. Rynek Kościuszki 17, dom przy ul. Świętojańskiej 17/1 i dom przy ul. Bema 5. 

Zabudowę zachodniej pierzei Rynku Kościuszki w Białymstoku tworzy pięć kamienic, stylowo nawiązujących do polskiej architektury lat 20. XX wieku. Wzniesiono je w latach 1954-1955 wg projektu Stanisława Bukowskiego. Trzy środkowe kamienice posiadają wspólny numer Rynek Kościuszki 17. Są to budynki analogiczne, zbudowane z cegły, usytuowane względem siebie schodkowo. Fasady budynków otrzymały dekoracje mozaikowe i sgraffitowe z okazji organizowanych w Białymstoku w 1973 roku Centralnych Dożynek. 

Budynek przy ulicy Lipowej 1 wznosi się w północno-zachodnim narożniku Rynku Kościuszki w Białymstoku i składa się z dwóch skrzydeł. Czas powstania kamienicy datuje się na lata 1956-1957. Fasady obu skrzydeł kamienicy mają dekoracje malarskie i sgraffitowe. 

"Kamienica przy ul. Lipowej 1 oraz kamienice usytuowane przy Rynku Kościuszki zostały włączone do wojewódzkiej ewidencji zabytków ze względu na wartości artystyczne  wynikające z bogatej, różnorodnej dekoracji elewacji i historyczne - związane z działalnością wybitnego architekta pracującego przy powojennej odbudowie miasta - Stanisława Bukowskiego" - prof. Małgorzata Dajnowicz, podlaska konserwator zabytków. 

Dom przy ul. Świętojańskiej 17/1 w Białymstoku został wybudowany przez znanego społecznika i urzędnika arch. inż. Antoniego Choroszuchę w 1935 roku. Podczas wojny budynek został mocno zniszczony. Według informacji zawartych w Książce ewidencyjnej obiektu z 1952 roku, dom został odbudowany w 1947 roku. Mieściły się tu Rada Adwokacka i mieszkania lokatorów. Na drugim piętrze budynku mieszkał m.in. Antoni Choroszucha. 

Dom nr 17/1 przy ulicy Świętojańskiej powstał na fali rządowej akcji rozbudowy miast, wspierającej rozwój drobnego budownictwa mieszkaniowego. "W latach 30. XX wieku wzniesiono w Białymstoku wiele jednorodzinnych domów, zarówno drewnianych, jak i murowanych. Powszechny stał się model modernistycznej willi, której nowoczesny wygląd utożsamiano z postępem i rozwojem miasta." - prof. Małgorzata Dajnowicz podlaska konserwator zabytków.

Dom przy Świętojańskiej, oprócz cech modernistycznych, które przeważają w jego architekturze, ma również elementy wskazujące na zapożyczenia tzw. stylu swojskiego. Świadczy o tym np. symetryczny układ fasady z zaakcentowaną osią środkową wyznaczoną płyciną. Umieszczony w niej otwór wejściowy ujęty jest pionowymi pasami ukośnie ułożonych cegieł. Podobny motyw został powtórzony w górnej partii płyciny. 

Budynek usytuowany jest zarówno w bezpośrednim sąsiedztwie willowej zabudowy ulicy Akademickiej, jak i osiedla urzędniczego przy ul. Świętojańskiej, które są bardzo jednorodnymi, istotnymi dla charakteru Białegostoku zespołami zabudowy okresu międzywojennego. 

Dom mieszkalny przy ul. Bema 5 w Białymstoku został wybudowany prawdopodobnie w 1. ćw. XX wieku. Budynek nie został zniszczony podczas działań wojennych. Mieszkała tam Julia i Grzegorz Rolederowie. Przedstawiciele tego rodu zapisali się w historii miasta ze względu na posiadany spory obszar gruntów, który z czasem zaczęto dzielić na mniejsze działki właśnie w tej części  Białegostoku już od początków XIX wieku. Obecna nieruchomość przy ul. Bema 5 jest częścią dawnych rolederowskich gruntów, zatem można mówić o ciągłości własności mieszkaniowej przez kilkaset lat.